اسکرین سایز قهوه چیه و چطور محاسبه می‌شه؟
توی مقاله‌ی گریدبندی دونه‌ی قهوه، به سیستم «اسکرین سایز» اشاره کوتاهی کردیم؛ حالا وقتشه با جزئیات کامل ببینیم این سیستم دقیقاً چطور کار می‌کنه و چرا این عددهای به‌ظاهر عجیب (مثل ۱۶، ۱۷/۱۸) روی خیلی از بسته‌های قهوه یا اسناد تجاری دیده می‌شن.
اسکرین سایز دقیقاً چیه؟
اسکرین سایز (Screen Size) روشیه که با اون اندازه‌ی فیزیکی دونه‌ی خام قهوه اندازه‌گیری و دسته‌بندی می‌شه. دونه‌ها از میون صفحه‌های فلزی سوراخ‌دار (اسکرین) رد می‌شن؛ هر صفحه سوراخ‌های گرد با قطر مشخصی داره و دونه‌هایی که از یه اندازه‌ی خاص بزرگ‌تر باشن، از میون اون صفحه رد نمی‌شن و همون‌جا جدا می‌مونن.
واحد اندازه‌گیری: ۶۴اُم اینچ
اعداد اسکرین سایز از ۸ تا ۲۰ شماره‌گذاری می‌شن، و هر عدد نشون‌دهنده‌ی قطر سوراخ‌ها بر حسب ۶۴اُم اینچـه. یعنی:
• اسکرین سایز ۸ = سوراخ‌هایی به قطر ۸/۶۴ اینچ
• اسکرین سایز ۱۸ = سوراخ‌هایی به قطر ۱۸/۶۴ اینچ
• اسکرین سایز ۲۰ = بزرگ‌ترین سایز رایج، سوراخ‌هایی به قطر ۲۰/۶۴ اینچ
هرچقدر عدد بزرگ‌تر باشه، دونه‌ی بزرگ‌تری از میون اون سوراخ رد می‌شه؛ پس عدد بزرگ‌تر یعنی دونه‌ی درشت‌تر.
دونه چطور دقیقاً درجه‌بندی می‌شه؟
یه محموله وقتی «اسکرین سایز ۱۸» نامیده می‌شه که از میون صفحه‌ی ۱۸ رد بشه ولی از صفحه‌ی کوچیک‌تر بعدی (معمولاً ۱۶) رد نشه. چون این اندازه‌گیری هیچ‌وقت کاملاً دقیق نیست، سازمان‌هایی مثل SCA معمولاً یه بازه‌ی تحمل حدود ۵ درصد رو مجاز می‌دونن.
چرا عربیکا و روبوستا با اعداد متفاوت مشخص می‌شن؟
به‌طور سنتی، اسکرین‌های زوج (۱۴، ۱۶، ۱۸ و…) برای عربیکا و اسکرین‌های فرد برای روبوستا استفاده می‌شن. به همین دلیله که خیلی وقتا یه محموله‌ی عربیکا به‌شکل «۱۷/۱۸» نوشته می‌شه؛ چون اسکرین کوچیک‌تر بعدی که برای عربیکا استفاده می‌شه، معمولاً ۱۶ ـه، نه ۱۷.
چرا سایز دونه اینقدر مهمه؟
دو دلیل اصلی وجود داره:
• یکنواختی برشت: اگه دونه‌های یه محموله سایزهای خیلی متفاوتی داشته باشن، حرارت به‌طور نامساوی روشون اثر می‌ذاره؛ دونه‌های کوچیک‌تر زودتر از حد لازم برشت می‌خورن و دونه‌های بزرگ‌تر ممکنه به‌درستی توسعه پیدا نکنن. به همین دلیل، سورت‌کردن بر اساس سایز، به یه برشت یکنواخت‌تر کمک می‌کنه.
• ارتباط (نه قطعیت) با کیفیت: در شرایط یکسان (یعنی وقتی واریته، ارتفاع و پرورش یکسان باشه)، دونه‌ی بزرگ‌تر معمولاً کیفیت بالاتری داره؛ ولی این یه قانون مطلق نیست. سایز به‌تنهایی تضمین‌کننده‌ی کیفیت نیست، فقط یکی از چند معیاره.
آیا این استاندارد در همه‌ی کشورها یکسانه؟
نه دقیقاً. اگرچه روش سورت‌کردن (استفاده از صفحه‌های سوراخ‌دار با همین منطق) در سراسر دنیا مشابهه، ولی هر کشور تولیدکننده معمولاً اصطلاحات محلی خودش رو هم داره. مثلاً برزیل از سیستمی مثل «Screen 17/18» برای قهوه‌ی درشت و باکیفیت استفاده می‌کنه، در حالی که کشورهای دیگه ممکنه اسم‌ها یا دسته‌بندی‌های متفاوتی داشته باشن. همین موضوع باعث می‌شه مقایسه‌ی مستقیم بین کشورهای مختلف گاهی گیج‌کننده باشه.
چرا این عدد برای مصرف‌کننده اهمیت داره؟
اگه روی یه سند تجاری یا توضیحات فنی یه قهوه دیدید «Screen 17/18» یا مشابهش، حالا می‌دونید این یعنی دونه‌های نسبتاً درشت و احتمالاً باکیفیت‌تر (چون اسکرین‌های بالا معمولاً با کیفیت بالاتر همراهن). البته همیشه یادتون باشه سایز فقط یه بخش از داستانه؛ عیب‌ها، فرآوری و برشت هم به همون اندازه روی فنجون نهایی اثر دارن.
جمع‌بندی
اسکرین سایز یه سیستم ساده ولی مهمه که دونه‌های خام قهوه رو بر اساس اندازه‌ی فیزیکی‌شون جدا می‌کنه؛ هدف اصلیش برشت یکنواخت‌تر و کمک به ارزیابی نسبی کیفیته. دفعه‌ی بعد که یه عدد مثل ۱۸ یا ۱۷/۱۸ روی یه سند قهوه دیدید، حالا می‌دونید این عدد از کجا میاد و چی رو نشون می‌ده.